4-mei-herdenking

Herdenking 2011

In de afgelopen maanden deden 470 leerlingen van basisscholen in Winterswijk mee aan het project ‘Leren van de oorlog’.
Drie leerlingen van de Julianaschool helpen vanavond mee om een bijzonder verhaal te vertellen: het verhaal over drie joodse meisjes, die alle drie ‘Hannie’ heetten.

- Op het NS-station -

Henk Vis leest het gedicht 'De stilte verscheuren'

Isabel, Sharon en Teri, leerlingen van de Julianaschool, plaatsen de bloemenkrans

- Op het Mevrouw Kuipers-Rietbergplein -

Een groep kinderen van School C in Winterswijk. Op de derde rij, links: Hannie van Klaveren en Hannie Philips; op de derde rij, rechts, het tweede kind: Hannie Hamme.

Mevrouw Goossens vertelde ons:
Drie Hannie ’s
Ze zaten bij mij in de klas op de lagere school, school C in het dorp, op de Markt.
Af en toe waren ze een uurtje weg.
Dan hadden ze Hebreeuwse les in het lokaal bij de synagoge.
Op een dag in de oorlog droegen ze allemaal een gele ster met het woord ‘Jood’.
En daarna verdwenen ze, één voor één, van mijn school, uit het dorp, uit mijn leven.

Isabel leest: Hannie Philips Haar ouders hadden een manufacturenzaak in de Ratumsestraat nummer 21. Ze was een heel lief, tenger meisje dat heel goed kon handwerken. In mei 1943 werd Hannie met haar ouders weggevoerd naar Westerbork. Verschillende mensen hebben gezien dat ze in een vrachtwagen werden geduwd, vlak bij de oude Wilhelminaschool. Op 4 juni van dat jaar werd ze, samen met haar ouders, in Sobibor vermoord. Sharon leest: Hannie van Klaveren Zij woonde in de Spoorstraat nummer 28. Ze lispelde een beetje en droeg vaak een strik in haar donkere haar. In november 1942 werd Hannie, samen met haar broertje van 2 jaar, naar Westerbork gebracht. Haar ouders waren daar al ruim een maand. In Westerbork bleek dat Hannie’s vader een week daarvoor naar Auschwitz was gebracht. Op 19 februari 1943 werd Hannie met haar broertje en haar moeder vermoord in Auschwitz. Teri leest: Hannie Hamme Hannie woonde op het Molenpad nummer 1, samen met haar moeder. Haar vader stierf op 4 mei 1941 in Winterswijk. In november 1942 werd Hannie naar Westerbork gebracht, waar haar moeder in januari 1943 ook kwam. Op 19 februari 1943 werd zij, samen met haar moeder, vermoord in Auschwitz. In de synagoge bewaren we wat spulletjes van Hannie.

Mevrouw Goossens vertelde ons verder:
Ik woon in Renswoude.
Altijd als ik in Winterswijk kom, ga ik naar het monument op het Mevr. Kuipers-Rietbergplein.
Daar vind ik op het monument de namen van ‘mijn’ drie Hannie ‘s.
Ik raak de letters van hun namen aan en dan zie ik ze voor me.
Vorig jaar was ik hier met de kermis.
Veel lawaai!
Ik ben op het bankje bij het monument gaan zitten en hoorde niets meer van dat lawaai.
Ik was weer bij mijn klasgenootjes.

Drie Hannie ‘s
We roepen vanavond hun namen en herdenken hen samen met al die andere joodse inwoners van Winterswijk die vermoord werden:
Hanna Henriëtte Philips – zij werd 13 jaar
Magdalena Johanna van Klaveren – zij werd 12 jaar
Johanna Hamme – zij werd 13 jaar

Mevrouw Goossens is vanavond bij ons om, samen met de kinderen, bloemen te leggen bij de namen van haar klasgenoten, die het leven afgepakt werd.

Van generatie op generatie moeten de herinneringen verteld blijven worden, want vergeten is ballingschap, herdenken is bevrijding.

--------------------------------------------------

Herdenking 2010

Henk:
Johanna, Kayleigh en Ben zijn leerlingen van de praktijkschool Pronova.
Zij volgden vorig jaar, samen met hun juf Mieke, hun andere meesters en juffen en hun medeleerlingen, het programma 'Leren van de oorlog'.
Twee weken geleden maakten ze een bijzondere wandeling door Winterswijk, van de Meddosestraat naar het NS-station.
Een wandeling die in 1943 ook gemaakt werd door Bertha Poppers-de Wolff en haar dochter Betti Poppers.

Ben, Kayleigh, Johanna, Henk en juf Mieke bij het monument op het station

Ben:
Ze hadden een winkeltje in de Meddosestraat.
Daar verkochten ze garen en band en knopen.
Dingen die je nodig hebt als je kleding maakt.
Veel Winterswijkse mensen kenden hun winkeltje.

Toen kwam er een brief.
Jullie moeten naar een kamp.
Ze lieten nog een foto maken.
Moeder en dochter voor de winkel.
De dag er na gingen ze weg.
Ze kwamen nooit meer terug.

Kayleigh:
Hoe zijn ze gelopen?
Langs de waterpomp op het marktplein.
Langs de kastanjebomen die in bloei stonden.
Langs de Jacobskerk.
Hebben ze de klok nog horen slaan?

Langs hotel Stad Munster.
Heeft een gast hen zien lopen?
Rechtsaf door de Toorenstraat.

Naar het Gemeentehuis.
Daar brachten ze de sleutel van hun huis.
Burgemeester Bos zou hem bewaren.
Het kamp zou niet lang duren.
Dat had hij beloofd.

Johanna:
Ze liepen de Balinkesstraat in.
Langs het postkantoor en de leeszaal.
En toen?
Door de Jeugdkerkstraat of de Schoolstraat?
Liepen ze langs de school?
Heeft een juf of meester hen gezien?
Of een leerling die even over het gordijntje keek?

Toen de Gasthuisstraat in.
Heeft iemand geholpen met koffers dragen?
De oude mevrouw was al 82!
Liepen ze stevig arm in arm?
Zochten ze steun bij elkaar?

Dan de Stationsstraat in.
Langs het huis van familie De Leeuw.
Langs het huis van Mevrouw Maas.
En dan het treinstation.
Mochten ze daar wel komen?
Joodse mensen mochten toch niet reizen met de trein?
----
Die dag mocht het wel.
Dat stond in de brief die ze hadden gekregen.
Ze kochten 2 kaartjes naar Vught.
Twee enkele reizen.

Henk:
En zo gingen die beiden tezamen. Naar concentratiekamp Vught. Daar werden moeder en dochter gescheiden. Moeder werd op 9 mei 1943 doorgestuurd naar kamp Westerbork. Van daar moest zij op 11 mei in de trein naar Sobibor en daar werd zij op 14 mei vermoord.
Haar dochter moest op 3 juli 1943 naar Westerbork. Op 6 juli werd zij naar Sobibor gebracht, waar zij op 9 juli vermoord werd.

We noemen vanavond hun namen en herdenken al die andere joodse inwoners van Winterswijk die vermoord werden:
Bertha Poppers-de Wolff – zij werd 82 jaar
Betti Poppers – zij werd 42 jaar
Jacques Meijer Poppers, zoon en broer, werd al op 16 oktober 1942 naar Auschwitz gebracht. Hij stierf ergens in Midden-Europa, op 31 maart 1944. Hij werd 50 jaar.

Mevrouw Bosma-te Voortwis en Mevrouw te Voortwis-te Voortwis hebben de dames Poppers nog gekend.
Zij zetten vanavond samen met Kayleigh, Johanna en Ben de bloemen bij het monument.
Van generatie op generatie moeten de herinneringen verteld blijven worden, want herdenken is bevrijding.

Bertha Poppers-de Wolff en Betti Poppers voor hun winkel

--------------------------------------------------

Herdenking 2009

Op 31 mei 1938 trouwde de Winterswijker Bernard Nathan Jacob Menko in Fürstenau met Elisabeth Hamburger.

Het jonge echtpaar ging wonen in Winterswijk op Tuunterstraat nummer 5, mede omdat het in 1938 voor Elisabeth te gevaarlijk werd in haar eigen land.

Op 28 februari 1940 was het groot feest in huize Menko, want er werd een tweeling geboren: Rose Amalia en Jacob. Ook de joodse gemeenschap van Winterswijk deelde in die vreugde.

Op 10 september 1943 werd moeder met haar tweeling vermoord in Auschwitz. Vader stierf op 31 maart 1944 in Warschau.

Vanavond denken we aan hen en noemen hun namen tussen de ruim 300 Winterswijkse joodse medeburgers die in de sjoa gedood werden.

Bernard Nathan Jacob Menko – op de leeftijd van 34 jaar
Elisabeth Menko-Hamburger – op de leeftijd van 28 jaar
Rose Amalia Menko – op de leeftijd van 3 jaar
Jacob Menko – op de leeftijd van 3 jaar

Rose Amalia Menko en Jacob Menko, de tweeling van
Bernard Nathan Jacob Menko en Elisabeth Menko-Hamburger

Gedichten voorgedragen tijdens de herdenking

De Tweede Wereldoorlog Al die mensen, ik wil er eigenlijk niet aan denken, wat een geluk dat wij er nu aandacht aan schenken. Eerst probeerden we nog te strijden, om Nederland te bevrijden. Na vijf dagen gaven we het op, want de regering zei: ‘stop’. De koningin was naar Engeland gevlucht, en slaakte daar een diepe zucht. De oorlog begint nu ook bij ons, en Nederlands hart deed bons bons. Allemaal zo uit huis gerukt en in een trein gedrukt. Wat een verschrikking was dat toen. Hoe kunnen mensen tegen elkaar zo lelijk doen?! Al die mensen in die kampen en de nazi’s die maar door ons land stampen, om zo maar mensen weg te halen uit hun huis, een concentratiekamp is echt geen ‘thuis’. Je probeerde eerst nog onder te duiken of je te verstoppen in de struiken. Meestal hielp het niet, ook als jij hun niet ziet. Toen brak er een hongersnood uit, en kreeg de dood een nog grotere buit. Er was alleen nog maar eten in het Noorden en Oosten, daar trokken veel mensen helemaal naar toe om hun hongerige kinderen te troosten. Maar op 5 mei kwam een grote dag, een dag die heel Nederland vieren mag. Nederland werd bevrijd van die verschrikkelijke tijd. Ezra te Paske Groep 8, PC. Emmaschool

Oorlog, Oorlog in de wereld. Wat moet je daar nu mee? Je hoort schoten van geweren, en het gerommel van de tanks. Soldaten lopen over straat. Je voelt je er niet veilig. Er lijden miljoenen mensen, en er gaan duizenden mensen dood. Wat is daar nou leuk aan? Wat is daar nou fijn aan? Het is tenslotte alleen maar narigheid' Oorlog, Waarom zou je vechten. Als je ook gewoon kunt praten, als je ook gewoon kunt luisteren. Je hoeft toch niet te vechten om dat ene stukje land alleen te overwinnen? Lisa Ehrenhard Groep 8b, obs De Kolibrie

--------------------------------------------------

Herdenking 2008

Jaarlijks worden op 4 mei bij o.a. de monumenten op het Mevr. Kuipers-Rietbergplein de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht.

Vertegenwoordigers van de Joodse Gemeente, 4-mei herdenking in Winterswijk

Sinds een aantal jaren nemen ook kinderen die het project ‘Leren van de oorlog’ gevolgd hebben, actief deel aan deze herdenking. Ze doen dat met gedichten, brieven en creatieve activiteiten rondom de monumenten.

Kinderen nemen deel aan de 4-mei herdenking in Winterswijk

De leerlingen ervaren het herdenken als een heel zinvolle en belangrijke activiteit:

‘Als je alles zomaar vergeet, kan het misschien opnieuw gebeuren en dat mag nooit meer’

In 2008 schreven leerlingen van één van de deelnemende scholen een brief aan de kinderen van de familie Gans, die allen vermoord werden:

Winterswijk, 4 mei 2008. Beste Bram, Liesje en Emma Gans, We vinden het zo oneerlijk wat er met jullie en jullie ouders en jullie kleine broertje gebeurd is. Wat zijn mensen toch dwaas dat ze andere mensen doden om hun levensovertuiging. Het is te erg voor woorden. We worden er stil van. … Jullie zouden nu 75, 72, 70 en 66 jaar geweest zijn. Dat is zo oud als onze opa’s en oma’s of zelfs onze overgrootopa’s en oma’s. Jullie zijn nooit verliefd, verloofd en getrouwd geweest. Door jullie dood is zóveel moois niet gebeurd. Door jullie dood en de dood van al jullie vriendjes en vriendinnetjes, hun ouders, hun opa’s en oma’s is zoveel verloren gegaan. Dat kunnen we niet vergeten en daarom zetten we jullie foto bij het monument, dat er ook voor jullie is. Het staat middenin het dorp, tegenover het gemeentehuis en naast het huis waar burgemeester Bos woonde. Je weet wel, de man die jullie een halfjaartje uitstel gaf voordat jullie werden weggevoerd… We zetten ook bloemen neer en als de mensen dat zien, zullen ze nadenken over wat jullie is aangedaan. Over hoeveel je dan stukmaakt en over het verdriet dat er dan komt en nooit meer overgaat. Zou het helpen? Ja toch? Wij hopen het! De leerlingen van groep 8 van de Koningin Wilhelminaschool.